You Were Never Really Here

Lynne Ramsay's You Were Never Really Here draait om een pulp-topos: de crimineel (of hard-boiled detective) die in it is for the money die op een specifiek moment ook moreel 'gegrepen' wordt door de zaak die hij wil oplossen. In YWNRH gebeurt dit als het kind dat hij net heeft gered van hem wordt weggedragen en zij hem aanspreekt, zijn naam uitspreekt en om hulp vraagt.

Het interessante van Ramsay's face-to-face is dat het beroep komt van een kind. Zoals Jacqueline Rose stelde: het figuur van het kind is altijd overgedetermineerd.  We kunnen niet neutraal blijven t.o.v. een kind. Elk kind herinnert ons ook aan het kind dat we zelf waren, en dat we met ons meedragen (zoals de filmposter en sleutelshot van de film zo mooi aangeeft). 

Ramsay geeft dit aan door de film te voorzien van flashbacks naar Joe's kindertijd, waardoor het onduidelijk is welk kind Joe probeert te redden. Het drama is een innerlijk drama. 

Dit wordt prachtig weergegeven in de openings-scene (die we eigenlijk alleen kunnen begrijpen als we de film voor een tweede keer bekijken (waardoor de film pas begrijpen als de gebeurtenissen herhaald worden). Hierin horen we tegen een zwarte achtergrond een complexe soundtrack die bestaat uit een drone en een fluisterstem die aftelt. Dit is een kinderstem. Later blijkt dat het de stem van het meisje zou kunnen zijn dat Joe later in de film redt. Maar omdat we ook snel een visuele flashback te zien krijgen van Joe's kindertijd, kan het ook de stem van het kind Joe zijn. Dit vermengt zich met zwaar ademen, en de uitroep: 'Ga rechtopstaan. Doe je hoofd omhoog,' dingen die zijn mishandelende vader zei. Omdat we geen beelden zien, en de stemmen dus 'akoesmatisch' blijven, kunnen we niet met zekerheid zeggen of deze laatste stem die van Joe's vader is (en dus het geluid van de flashback is) of dat ze uit worden gesproken door Joe in het vertelheden. Het zijn 'stemmen.' Daardoor weten we ook niet of in het maffe dwangmatige ritueel waar Joe in verstrikt zit (waarbij hij zichzelf met plastic zak verstikt, terwijl hij telt) Joe de positie van het kind of van de vader inneemt. Telt hij (met kinderstem) of mishandelt hij het kind in hemzelf? De traumatische herhalingsdrang betekent hangt hier samen met een splitsing in Joe.  

Ook mooi: de obsessieve gedachten aan zelfmoord zijn uitdrukkelijk ook in de derde persoon. Het is geen wens uitgedrukt in de eerste persoon ('ik wil dood') - maar een gedachte in de derde ('een man pleegt zelfmoord' (vergelijkbaar met de obsessieve gedachte die Freud ontleedde, 'een kind wordt geslagen'). (Typerend voor Ramsay's film is de afwisseling tussen 'strikt' extern gefocaliseerde shots (i.e. shots 'in de derde persoon') en enorm subjectieve shots. Hierdoor wordt de ervaring van depersonalisatie die samenhangt met herhalingsdrang voelbaar. 

YWNRH als film over dissociatie. 

(Vandaar de titel: You were never really there. Het is een film over de ervaring van depersonalisatie - maar ook de ervaring van het getraumatiseerde kind dat, zoals Dori Laub al zei, niet alleen de ervaring van shock is, maar ook die van een aanwezige 'ander' die bescherming biedt (de ander 'in' mij, aan wie ik mijn gevoel van veiligheid ontleen). Deze ander is ook degene die 'er nooit echt was.' ('YWNRH!' klinkt als een verwijt dat een kind maakt aan een ouder). 

Never really here. Here. Present. Nu. 

In plaats van een 'beschermende' ander-in-zichzelf, heeft hij een ander dat hem dreigt te vernietigen.

(Dit hangt natuurlijk samen met de plot: seksueel misbruik van kinderen is er een waarin de beschermende ouder-kind relatie geperverteerd wordt in een van exploitatie. De affectieve banden die normaal gesproken bestaan tussen kinderen worden in een misbruik-situatie seksuele banden.) Twee vormen van misbruik (seksueel en gewelddadig) worden in de film naast elkaar geplaatst. 

Deze flashbacks krijgen in YWNRH nooit de status van een 'ingebedde geschiedenis' omdat het geen herinneringen zijn. Ze vormen geen verhaal. Ze zijn niet narratief geordend maar blijven flitsen. En het zijn ook steeds dezelfde flitsen (moeder onder tafel, rondlopende vader, jongen leunt met zijn voorhoofd tegen een muur) die op een ritmische manier verweven zijn met de complexe (door Johnny Greenwood gecomponeerde) soundscape van de film. Zo verweeft de film de ritmische voetstappen van Joe met een (extra-diegetische) elektronische soundtrack, waarbij het piepen van de vloer overgaat in een flashback van een schreeuw, en (weer) een shot van moeder onder de tafel. 

Dit is effectief omdat het ritme van de montage vaak synchroon loopt met de extra-diegetische muziek (waardoor we, bijvoorbeeld, op een ritmische manier een reeks van jump cuts zien waarbij segmentjes tijd a.h.w. weggeknipt zijn). 

Cuts lijken in YWNRH geen spatio-temporele continuïteit te willen suggereren, maar volgen de 'beat' van een psychologisch-emotioneel continuum. 

Ramsay's films zijn poëtisch omdat ze niet vertellen. Ze zijn geïnteresseerd in die elementen die zich niet laten vatten in een verhaal.